Сè поголем број истражувања во последната година го наметнуваат прашањето: дали со прекумерното користење на AI всушност му штетиме на сопствениот мозок?
Некои студии сугерираат дека луѓето кои премногу се потпираат на алатки како ChatGPT можат да имаат послабо развиено критичко мислење, пократок опсег на внимание и полошо паметење. Истражувачите предупредуваат дека AI го отстранува „когнитивниот отпор“ напорот кој е неопходен за да се одржи острината на умот.
Адам Грин (Adam Green), професор по невронаука на Универзитетот Џорџтаун, вели дека постои реална загриженост: ако не го користиме мозокот доволно активно, одредени способности можат да ослабнат.
Истовремено, експертите нагласуваат дека тоа не е едноставно црно-бело прашање. AI може и да помогне, доколку ослободи ментален простор за поважни задачи.
„Не е технологијата сама по себе добра или лоша“, вели невропсихологот Џаред Бенџ (Jared Benge).
Што точно нè загрижува?
Идејата за „дигитална деменција“ се појави уште пред 20 години, но поновите мета-анализи не најдоа докази дека технологијата генерално ги влошува когнитивните способности во некои случаи дури може и да ги подобри.
Сепак, добро се познати примерите на „аутсорсинг“ (препуштање) на мозокот: луѓето кои користат GPS го губат чувството за ориентација, додека „Google ефектот“ покажува дека послабо ги паметиме информациите кои лесно можеме да ги најдеме на интернет. AI претставува најмоќниот облик на таа „надворешна меморија“ досега.
Професорот Грин ова го опишува како замена на процесот со готов производ: добиваме подобар текст, подобра презентација или идеја но без менталната работа која всушност нè развива. Тоа е исто како „робот во теретана да крева тегови наместо нас“.
Кога AI почнува да го заменува размислувањето
Една студија покажува дека луѓето кои повеќе користат AI поминуваат полошо на тестовите за критичко мислење, бидејќи се навикнуваат да му го препуштат размислувањето на системот феномен што истражувачите го нарекуваат „когнитивно предавање“.
Проблемот е најголем кога корисникот не ја познава темата доволно за да процени дали AI е во право.
Златно правило: На вештачката интелигенција не би требало да ѝ верувате повеќе отколку на непозната личност. Подобро е прво да формирате сопствен став, па дури потоа да го искористите AI за да го тестира или да го доведе во прашање.
Како да користите AI без „ментално атрофирање“
Истражувачите предлагаат неколку клучни стратегии за зачувување на мозочните функции:
- Додадете „триење“ во размислувањето: Немојте веднаш да барате одговор од AI. Прво обидете се самите да го решите проблемот, па дури потоа проверете и споредете.
- Учете активно: Правете белешки (по можност рачно), користете го AI за квизови или картички за учење (flashcards) целта е информациите навистина да „останат“ во долгорочното паметење.
- Не ја прескокнувајте празната страница: Во креативните задачи, прво самите исфрлете идеи на хартија, па дури потоа пуштете го AI да ги развива или критикува. Истражувањата покажуваат дека AI може да ги направи идеите предвидливи и помалку оригинални ако го вклучите прерано во процесот.
- Дозволете си досада: Свесно работете побавно и без кратенки. Мозокот се развива преку напор и совладување пречки, а не преку инстант одговори.
Смислата е во балансот
Експертите не повикуваат на целосно откажување од вештачката интелигенција, туку на нејзина промислена употреба.
Човечкиот мозок останува клучен бидејќи создава идеи кои се лични, неочекувани и автентични нешто што AI сè уште не може да го имитира. Луѓето отсекогаш се прилагодувале на технологијата, но способноста самостојно да мислиме и да создаваме останува една од нашите најтешко заменливи особини.
Извор: webmind.rs
